800 jaar

 

Je zou het niet zeggen als je sneldekkers op het dak ziet, maar de Abt Emoschool is de oudste school van Noord Nederland. Als Emo meer dan 800 jaar geleden met z’n lessen in wierdedorpje Westeremden begint, duurt het nog bijna vier eeuwen voordat Willem van Oranje in Leiden de eerste universiteit van Nederland opricht. Wat een arrogantie om dan zomaar even acht eeuwen onderwijstraditie op het Groninger Hogeland de nek om te draaien.
Sneldekkers op het dak, maar toch lekker acht eeuwen oud (foto @Koos Meijer)

Sneldekkers op het dak, maar toch lekker acht eeuwen oud (foto @Koos Meijer)

Frisia
Wat is het verhaal van Abt Emo en zijn school in Westeremden? Emo wordt rond 1170 geboren, in de Middeleeuwen. Waar precies weet niemand. Maar zeker is wel dat het ergens in Fivelgo is. Dat is het gebied van ongeveer Loppersum, Ten Boer en Appingedam. We worden er niet graag aan herinnerd, maar dat gebied was toen Friesland (Frisia). Emo stamt uit een adellijke familie. Als kereltje krijgt hij al les op een klooster. En nog voordat hij volwassen is, geeft hij in het klooster zelf les aan kinderen.

Oxford
Honger naar meer kennis drijft hem naar universiteiten in Engeland en Frankrijk. In Engeland gaat hij naar de universiteit van Oxford. Volgens de universiteit is dat in 1190 waar ‘Emo of Friesland’ de eerste buitenlandse student is. Z’n broer Addo noemen ze niet. Maar Nederlandse historici gaan ervan uit dat Emo z’n buitenlandse studieavontuur samen met z’n broer Addo maakt.

Droog brood
Dit leergierig mannetje vindt vooral de bètavakken als rekenen en astronomie leuk. Maar broer Addo maakt hem duidelijk dat hiermee geen droog brood te verdienen is. Emo switcht naar rechten en dan vooral het kerkelijk recht. Dat is beter voor zijn carrière, zegt Addo.

Abt Emo: "Dorpsschool dicht?" Kinderen: "In geen 800 jaar!" (foto Koos Meijer)

Af en toe komt Abt Emo nog even op z'n oude school kijken (foto Koos Meijer)

Wierdedorpje
Als het geld van Emo en Addo op is, gaan ze terug naar Groningen. Addo wordt pastoor in Westeremden. Het wierdedorpje heet dan eigenlijk nog Emethe. Dat betekent monding van het water. Er is ook een haventje. En Emo? Die gaat met zijn broer mee. Emo wordt schoolmeester in Westeremden. Er wordt aangenomen dat hij in het dorpje de parochieschool sticht bij de kerk waar zijn broer pastoor is. Daarmee is Emo’s school de eerste dorpsschool van Noord-Nederland.

Dorpsschool
Het was een gewone dorpsschool, schrijft Middeleeuwenhistoricus en Emo-expert H.P.H. Jansen: “In Westeremden heeft Emo gedoceerd aan een gewone dorpsschool, waar aan jongen en meisjes lezen, schrijven, rekenen en zingen werd onderwezen.” Zo begint Emo zijn carrière als schoolmeester.

Huizinge
Lang heeft Emo niet in Westeremden lesgegeven. Rond 1205 wordt hij priester in een dorpje verder: Huizinge. Emo vertrekt, maar zijn school blijft bestaan. Ook daar blijft hij niet lang. Hij gaat het klooster in, sticht nog eens zo ver weg van Westeremden het Premonstratenzer klooster Bloemhof van Wittewierum waardoor hij abt Emo wordt en schrijft mee aan de beroemde kroniek van Wittewierum. Abt Emo overlijdt in 1237 wordt begraven in zijn klooster.

Kloosterkerk van Wittewierum, bron: Wikimedia Commons, PD-old

Onderwijstraditie
Zo staat Emo voor de klas, en acht eeuwen later zijn het de juffen Meta, Margriet, Diana, Yvonne en Klarie. En deze onderwijstraditie van achthonderd jaar wordt binnen een paar jaar om zeep geholpen? Abt Emo draait zich nog eens om in zijn graf en bromt: “In geen achthonderd jaar!”

Literatuur
H.P.H. Jansen, Emo, tussen angst en ambitie. Een Groninger abt in de dertiende eeuw (1984)
H.P.H. Jansen, ‘Kerkgeschiedenis’ in: Historie van Groningen. Stad en Land (1976)
Ada van Deijk, In de voetsporen van Emo en Menko (1993)
Ynskje Penning, Emo’s Labyrint (2010)
Werkgroep Bestemmingsplan Westeremden, Westeremden anno 1975. Dorp tussen Stad en ’t Wad. Kroniek van de bewoners (1975)
I.B.M. Matthey, Westeremden. Het verleden van een Gronings terpdorp (1975)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s